تحلیل روش‌ و آسیب های مناقب‌نگاری علمای شافعی دربارۀ امیرالمؤمنین(ع)

نوع مقاله: نشریه حدیث و اندیشه

نویسندگان

1 کارشناس ارشد علوم و معارف نهج البلاغه، دانشگاه قرآن و حدیث قم

2 استادیار جامعه المصطفی العالمیه

چکیده

مناقب‌نگاری حضرت علی7 در بین همه مذاهب اهل‌سنت رایج بوده و علمای مذاهب چهارگانه نسبت به این امر اهتمام دارند. با جستجو در منابع و تحلیل اجمالی از منقبت‌‌نگاری امیرالمؤمنین7 در بین علمای مذهب شافعی‌ و بررسی سیر تطور آن در طول تاریخ، مشاهده می‌شود که از قرن سوم تا دوره معاصر، آثار علمای شافعی جزء بیشترین و با ارزش‌ترین مصنفات تدوین‌شده در عرصه مناقب‌نگاری علی7 می­باشد که با روش­های متنوع در شکل نگارش، محتوای نگارش و گونه نگارشی توسط علمای این مذهب به رشته تحریر درآمده است. با توجه به عدم بهره‌گیری مناسب علمای شافعی از مکتب اهل‌بیت: این آثار دچار آسیب­هایی از قبیل عدم‌جامعیت، نقل ناقص و متناقض مناقب حضرت شده­اند.

کلیدواژه‌ها


  1. ابن‌ابی‌الحدید، عِزّالدین ابوحامد عبدالحمید بن هبةالله. (1378ق). شرح نهج البلاغة، تحقیق: محمدابوالفضل ابراهیم، دار إحیاء الکتب العربیة؛
  2. ابن‌اثیر جزری، علی بن‌محمد. (1409ق). اسد الغابة فی معرفة الصحابة، بیروت: دار الفکر؛
  3. ابن‌أثیر، أبوالحسن علی بن‌أبی‌الکرم. (1399ق). الکامل فی التاریخ، بیروت: دار صادر؛
  4. ابن‌جزری، شمس‌الدین محمد بن‌محمد. (بی­تا). أسنی المطالب فی مناقب سیدنا علی بن‌ابی‌طالب کرم الله وجهه، تحقیق: محمدهادی امینی، اصفهان: مکتبة الإمام أمیر المؤمنین علی 7 العامة؛
  5. ابن‌جوزی، ابوالفرج. (1409ق). مناقب الإمام أحمد بن حنبل، تحقیق: عبدالله بن‌عبدالمحسن ترکی، قاهره، دار هجر، چاپ دوم؛
  6. ابن‌حجر عسقلانی. (1390ق). لسان المیزان، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم؛
  7. ابن‌حجر عسقلانی. (1406ق). تقریب التهذیب، تحقیق: محمد عوامة، سوریه: دار الرشید؛
  8. ابن‌حجر عسقلانی. (بی­تا). تهذیب التهذیب، بیروت: دار صادر؛
  9. ابن‌حجر عسقلانی، احمد بن‌علی. (1415ق). الاصابة فی تمییز الصحابة، تحقیق:علی‌محمد معوض و دیگران، بیروت: دار الکتب العلمیه؛
  10. ابن‌حجر هیثمی، أحمد بن‌محمد. (1417ق). الصواعق المحرقة علی أهل الرفض والضلال والزندقة، تحقیق: عبدالرحمن بن‌عبدالله ترکی و دیگران، لبنان: مؤسسة الرسالة؛
  11. ابن‌طلحه نصیبی، محمد بن‌طلحه. (1999م). مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول، تحقیق: عبدالعزیز طباطبایی، بیروت: مؤسسه البلاغ؛
  12. ابن‌عبدالبر، یوسف بن‌عبدالله. (1412م). الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، تحقیق: علی‌محمد بجاوی، بیروت: دار الجیل؛
  13. ابن‌عساکر، أبوالقاسم علی بن‌الحسن. (1415ق). تاریخ مدینة دمشق و ذکر فضلها وتسمیة من حلها من الأماثل أو اجتاز بنواحیها من واردیها وأهلها، تحقیق: محب‌الدین أبی‌سعید عمر بن‌غرامة العمری، بیروت: دار الفکر؛
  14. ابن‌کثیر، عمادالدین اسماعیل بن‌عمر. (1408ق). البدایة و النهایة، تحقیق: علی شیری، بیروت: دار الإحیاء التراث العربی؛
  15. ابن‌مردویه اصفهانی، احمد بن‌موسی. (1380ش). مناقب علی بن‌ابی‌طالب7 و ما نزل من القرآن فی علی7، تحقیق: عبدالرزاق محمدحسین حرزالدین، قم: دارالحدیث؛
  16. ابن‌مغازلی، ابوالحسن. (1356ش). مناقب الامام علی بن‌ابی‌طالب 7، ترجمه: محمدجواد مرعشی نجفی، قم: انتشارات کتابخانه حضرت آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی؛
  17. ابونعیم اصفهانی، احمد بن‌عبدالله. (1416ق). حلیة الاولیاء و طبقات الاصفیاء، لبنان: دارالفکر؛
  18. احمد بن‌حنبل، أبوعبدالله الشیبانی. (1403ق). فضائل الصحابة، تحقیق: وصی‌الله محمدعباس، بیروت: مؤسسة الرسالة؛
  19. إسنوی، عبدالرحیم بن‌حسن. (1422ق). طبقات الشافعیة، تحقیق: کمال یوسف حوت، بیروت: دار الکتب العلمیه؛
  20. اصغرپور، حسن. (1386ش). «درآمدی بر مناقب‌نگاری اهل‌بیت: از آغاز تا پایان قرن سوم»، مجله علوم حدیث، شماره 46ـ45، صص298 ـ 265؛
  21. أصفهانی، ابونعیم أحمد بن‌عبدالله. (1419ق). معرفة الصحابة، تحقیق: عادل بن‌یوسف العزازی، الریاض: دار الوطن للنشر؛
  22. امین قلعجی، عبدالمعطی. (1362ش). مناقب علی و الحسنین و امها فاطمة الزهراء :، انتخاب و ترجمه: صادق آئینه­وند، تهران: امیرکبیر؛
  23. امین قلعجی، عبدالمعطی. (1391ش). مناقب علی و الحسنین و امها فاطمة الزهراء : (فضائل عترت محمد6 در احادیث اهل‌سنت)، ترجمه: عباس اشرفی، تهران: بین الملل؛
  24. امین قلعجی، عبدالمعطی. (1399ق). مناقب علی و الحسنین و امها فاطمة الزهراء :، سوریه، حلب: دار الوعی؛
  25. اورامی، شاهرخ، و دیگران. (1379ش). تولای علی7 در ادب و فرهنگ شعراء و عرفای کرد اهل‌سنت، سنندج: ستاد سال امیرالمؤمنین امام علی7؛
  26. باعونی دمشقی، محمد بن‌احمد. (1415ق). جواهر المطالب فی مناقب الإمام علی بن أبی‌طالب7، تحقیق: محمدباقر محمودی، ایران،  قم: مجمع احیاء الثقافه الاسلامیه؛
  27. باقوری، احمدحسن. (بی­تا). علی7 امام الائمة، قاهره: مکتبة مصر؛
  28. بسّام، علی. (١٩٨٨م). الإمام القائد، بیروت: دار النفائس؛
  29. بشّار عوّاد، معروف. (1431ق). علی7 و الخلفا، قاهره: مکتبة الامام البخاری؛
  30. ثعلبی، احمد بن‌محمد. (2002م). الکشف و البیان فی تفسیر القرآن، تحقیق: ابومحمد ابن‌عاشور، بیروت: دار احیاء التراث العربی؛
  31. حاکم نیشابوری، ابوعبدالله محمد بن‌عبدالله. (1429ق). المستدرک علی الصحیحین، تحقیق: شیخ عبدالرزاق المهدی، بیروت: دارالکتب العربیة، چاپ دوم؛
  32. حبشی الحفناوی، فتح الله. (1409ق). مِن وصایا علی7 للأطفال و الفتیان ، مصر، اسکندریه: موسسة المکتب الجامعی الحدیث؛
  33. حسین، طه. (1340ش). علی و بنوه :، ترجمه: محمدعلی خلیلی، تهران: انتشارات گوتنبرگ، چاپ سوم؛
  34. حسینی شافعی ایجی، احمد بن‌جلال‌الدین. (2007م). فضائل الثقلین من کتاب توضیح الدلائل علی ترجیح الفضائل، تحقیق: حسین حسنی بیرجندی، تهران: مجمع جهانی تقریب مذاهب؛
  35. حموی­ جوینی، ابراهیم بن محمد. (1400ق). فرائد السمطین، تحقیق: محمدباقر محمودی، بیروت: موسسه المحمودی؛
  36. خالد، محمدخالد.(2005م). فی رحاب علی7، قاهره: انتشارات المقطم؛
  37.  خطیب بغدادی، احمد بن‌علی. (1417ق). تاریخ بغداد، تحقیق: مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیه؛
  38. خطیب، عبدالرحیم. (1371ش). صهرین، ایران: انتشارات حیدری، چاپ چهارم؛
  39. خطیب، عبدالکریم. (1395ق). علی بن‌ابی‌طالب7 بقیه النبوه و خاتم الخلافه، بیروت: دار المعرفة للطباعة و النشر؛
  40. الخلیفة، حامدمحمد. (2004م). الإنصاف فی ما وقع فی العصر الراشدی من الخلاف، دمشق: دارالقلم؛
  41. ذهبی، شمس‌الدین محمد بن‌احمد. (1405ق). سیر الاعلام النبلاء، تحقیق: شیخ شعیب الأرناؤوط، بیروت: مؤسسة الرسالة، چاپ دوم؛
  42. ذهبی، شمس‌الدین محمد بن‌احمد. (1423ق). رساله طرق حدیث من کنت مولاه، تحقیق: عبدالعزیز طباطبایی، قم: دلیل ما؛
  43. ذهبی، شمس‌الدین محمد بن‌احمد. (1963م). میزان الاعتدال فی نقد الرجال، تحقیق: علی محمد البجاوی، قاهره: دار احیاء الکتب العربیة؛
  44. راوه مکی، عبدالفتاح بن‌حسین. (1387ق). ملتقی الاصفیاء فی مناقب الإمام علیّ و السبطین و الزهراء3، قاهره: مطبعة المدنی؛
  45. رضا مصری، محمد. (بی­تا). الامام علی بن‌ابی‌طالب7 رابع الخلفا الراشدین، بیروت: دار الکتب العلمیّة؛
  46. زرکلی، خیرالدین. (1399ش). الأعلام قاموس تراجم لأشهر الرجال والنساء من العرب والمستعربین والمستشرقین، بیروت: دار العلم للملایین، چاپ چهارم؛
  47. سُبکی، تاج‌الدین عبدالوهاب بن‌علی. (1383ق). طبقات الشافعیة الکبری، تحقیق: محمودمحمد الطناحی و دیگران، بیروت: دار احیاء الکتب العربیة؛
  48. سخاوی، شمس‌الدین. (1399ق). المقاصد الحسنة فی بیان کثیر من الأحادیث المشتهرة، تحقیق: عبدالله محمد الصدیق الغماری و دیگران، بیروت: دار الکتب العلمیة؛
  49. سیوطی، جلال‌الدین عبدالرحمان بن‌ابی‌بکر. (1952م). تاریخ الخلفا، تحقیق: محمد محی‌الدین عبدالحمید، مصر: مطبعة السعادة؛
  50. سیوطی، جلال‌الدین عبدالرحمان بن‌ابی‌بکر. (بی تا). الإتقان فی علوم القرآن، بیروت: دارالکتاب العربی؛
  51. شبراوی، عبدالله بن‌محمد. (2002م). الاتحاف بحب الاشراف، تحقیق: سامی الغریری، قم: مؤسسة الکتاب الاسلامی؛
  52. شبلنجی، مؤمن، (بی­تا). نور الابصار فی مناقب آل‌بیت النبی المختار، قم: الشریف الرضی؛
  53. شرقاوی، عبدالرحمان. (2012م). علی7امام المتقین، لبنان: دار القاری؛
  54. صبیح، محمد. (1379ق). علی7 و عثمان، قاهره: کتاب الشهر؛
  55. صفّوری، عبدالرحمن. (1406ق). مختصر المحاسن المجتمعة فی فضائل الخلفا الرابعة، تحقیق: محمد خیر المقداد و دیگران، دمشق ـ بیروت: داربن کثیر؛
  56. صفی زاده، فاروق. (1387ش). امام علی7 از دیدگاه اهل‌سنت و جماعت، تهران: انتشارات مدحت؛
  57. طباطبایی، عبدالعزیز. (1417). اهل البیت: فی المکتبة العربیة، قم: آل البیت لإحیاء التراث؛
  58. طبرانی، سلیمان بن‌احمد. (1398ق). المعجم الکبیر، تحقیق: عبدالمجید السلفی حمدی، قاهره: مکتبة ابن‌تیمیه؛
  59. طبرانی، سلیمان بن‌احمد. (1415ق). المعجم الاوسط، تحقیق: طارق بن‌عوض الله و دیگران، قاهره: دار الحرمین؛
  60. طبری، محب الدین احمد بن‌عبدالله. (1356ق). ذخائر العقبی فی مناقب ذوی القربی، قاهره: مکتبة القدسی؛
  61. طبری، محب الدین احمد بن‌عبدالله. (1424ق). الریاض النضرة فی مناقب العشرة، بیروت: دار الکتب العلمیه، چاپ دوم؛
  62. طبری، ابن‌جریر. (1387ق). تاریخ الرسل و الملوک (تاریخ طبری)، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: دارالمعارف، چاپ دوم؛
  63. عبادة الغماری المغربی، أبوالیسر عبدالعزیز. (1419ق). «الإفادة بطرق حدیث النظر إلی علی»، تحقیق: حسن حسینی، مجله علوم حدیث، شماره سوم، صص 305 ـ 239؛
  64. عبدالمقصود، عبدالفتاح. (1351ش). امام علی بن أبی طالب تاریخ تحلیلی نیم قرن اول اسلام، ترجمه: سید محمود طالقانی و دیگران، تهران: شرکت سهامی انتشار؛
  65. عرفة، محمدسلیم. (1427ق). إفادات من ملفّات التاریخ، ایران: مرکز الأبحاث العقائدیة، مطبعة ستاره؛
  66. عقاد، عباس محمود. (بی­تا). عبقریة الامام علی7، ترجمه: سیدجعفر غضبان، تهران: انتشارات مجله ماه نو؛
  67. غماری الحسنی، احمدبن محمد بن صدیق. (2009م). فتح الملک العلی بصحة حدیث باب مدینة العلم، مصر: مکتبة القاهره، چاپ دوم؛
  68. الغماری، أبوالفیض أحمد بن‌الصدیق. (2009م). علی بن‌ابی‌طالب7 امام العارفین، او البرهان الجلیّ فی تحقیق انتساب الصوفیه الی علی7، مصر: مکتبة القاهره، چاپ دوم؛
  69. فاروقی، فؤاد. (1362ش). بیست و پنج سال سکوت علی7، تهران: مؤسسه مطبوعات عطایی؛
  70. فوزی، رفعت. (1406ق). صحیفة علی بن‌أبی‌طالب7 عن رسول‌الله6، قاهره: انتشارات دار السلام؛
  71. کنجی، محمد بن‌یوسف. (بی­تا). کفایة الطالب فی مناقب علی بن‌ابی‌طالب7، تحقیق: محمدهادی امینی، بی‌جا؛
  72. محمدخالد، خالد. (1421ق). رجال حول الرسول6، بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر؛
  73. مزّی، جمال الدین یوسف بن‌عبدالرحمان. (1400ق). تهذیب الکمال فی اسماء الرجال، تحقیق: معروف بشار عواد، بیروت: مؤسسة الرساله؛
  74. نسائی، احمد بن‌شعیب، ابوعبدالرحمان. (1393ش). خصائص امیرالمؤمنین علی7 (ویژگی‌های امام علی7)، ترجمه: فتح الله نجارزادگان، قم: بوستان کتاب، چاپ سوم؛
  75. هاشمی، محمدطاهر. (1389ش). مناقب اهل‌بیت: از دیدگاه اهل‌سنت، به اهتمام: سید ناصر حسینی میبدی، مشهد: بنیاد پژوهش­های اسلامی آستان قدس رضوی، چاپ سوم؛
  76. هیثمی، نورالدین علی بن‌ابی‌بکر. (1967م). مجمع الزوائد و منبع الفوائد، بیروت: دارالکتب، چاپ دوم؛